Baraj Nedir?

Tu-Kiang dam

Baraj Nedir?
Baraj bir akarsu vadisini kapat─▒p arkas─▒nda su biriktiren, biriken suyun enerji ├╝retimi, i├žme suyu, tar─▒m alanlar─▒n─▒ sulama gibi bir├žok alanda kullan─▒lmas─▒ amac─▒yla yap─▒lm─▒┼č bir tesistir. ├çok eski zamanlardan beri kullan─▒lan barajlar g├╝n├╝m├╝zde de geli┼čen yap─▒lar─▒yla birlikte ├Ânemini korumaktad─▒r. ─░nsanl─▒─č─▒n her alanda su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layan bu yap─▒lar, bir ├╝lkede enerji ├╝retiminin de en ucuz ve do─čal yoludur.

Kemer ve payandal─▒ olarak beton, toprak veya kaya dolgulardan yap─▒lan barajlar─▒n y├╝ksekli─či birka├ž y├╝z metre olabilir. Olu┼čturdu─ču setin arkas─▒nda biriktirdi─či sular─▒n binlerce hektara ula┼čabildi─či barajlar─▒n boyu ise kilometrelerce uzunlukta olabilir.

Baraj, eski zamanlardan beri insanl─▒─č─▒n su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak ve tar─▒msal alanlar─▒n sulanmas─▒ amac─▒yla in┼ča edilen su yap─▒lar─▒d─▒r. G├╝n├╝m├╝z├╝n modern barajlar─▒ stratejik ├Âneme sahiplerdir.

Barajlar
­čĺŽ Enerji ├╝retiminde geli┼čmekte olan ├╝lkelerde b├╝y├╝k pay sahibidirler.
­čĺŽ ├ťlkenin tar─▒msal hayat─▒ i├žin b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒rlar.
­čĺŽ Ta┼čk─▒n ├Ânleme amac─▒yla in┼ča edildiklerinden, y─▒k─▒lmalar─▒ halinde b├╝y├╝k alanlarda su bask─▒nlar─▒ ya┼čanmaktad─▒r.
Bir ├╝lkenin enerji ├╝retiminin en do─čal ve en ucuz yoludur. Hidroelektrik enerji ├╝reten barajlar, di─čer enerji ├╝retim t├╝rlerine g├Âre daha ├ževrecilerdir. Yaln─▒z son zamanlarda b├╝y├╝k barajlar─▒n in┼čalar─▒ durdurulmu┼čtur. Alansal olarak ├žok b├╝y├╝k barajlar, bulundu─ču b├Âlgenin iklimini de─či┼čtirmekte ve ekolojik dengeyi de─či┼čtirmektedirler.

├ľzellikle bol ya─č─▒┼č alan yerlerde ta┼čk─▒n ├Ânleme amac─▒yla ba─člamalar, barajlar ve g├Âletler in┼ča edilmektedir.

Tar─▒msal arazilerin sulanmas─▒ i├žin b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒rlar. Barajlardan arazilere a├ž─▒lan kanallarla su ta┼č─▒n─▒r.

Tarihi
D├╝nyadaki ilk baraj─▒n M├ľ 4000’li y─▒llarda M─▒s─▒r’da Nil Nehri ├╝zerinde yap─▒ld─▒─č─▒ de─čerlendirilmektedir. 12 m y├╝kseklik, 110 m uzunlu─ča sahip barajdan i├žme ve sulama suyu temin edilmekteydi. M├ľ 2950-2750 aras─▒nda Nil ├ťzerinde Sadd-el Kafara baraj─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. M├ľ 200 y─▒llar─▒nda ├çin’de h├ólen kullan─▒lmakta olan Tu-Kiang baraj─▒ in┼ča edilmi┼čtir. Seylan ve Hindistan’da 2000 y─▒l evvel yap─▒lm─▒┼č barajlar bulunur. ─░lk kargir baraj Urartular’─▒n Van tepelerinde 2700 y─▒l ├Ânce yapt─▒─č─▒ Turna (Ke┼či┼čÔÇôRusa) G├Âl├╝’d├╝r.

Barajlar─▒n yap─▒m amac─▒
Barajlar a┼ča─č─▒daki ama├žlar─▒n bir veya birka├ž─▒ i├žin yap─▒l─▒r.
­čĺŽ ─░├žme ve kullanma suyu temini
­čĺŽ Sanayi suyu kullan─▒m─▒
­čĺŽ Sulama suyu
­čĺŽ Hidroelektrik ├╝retimi
­čĺŽ Su ├╝r├╝nleri ├╝retimi
­čĺŽ Mesire alan─▒ olu┼čturma

Barajlar─▒n ├ževresel etkileri
Barajlar ve HES’lerin yerel ve b├Âlgesel etkileri ┼čunlard─▒r:
T├╝rlerin ve do─čal ya┼čam alanlar─▒n─▒n yok olmas─▒: Barajlar akarsular─▒n do─čal yap─▒s─▒n─▒ ve ak─▒┼č─▒n─▒ de─či┼čtirir. Canl─▒lar─▒n habitatlar─▒n─▒n bozulmas─▒na t├╝rlerinin yok olmas─▒na neden olabilmektedir.
Deltalar─▒n gerilemesi: Deltan─▒n u├ž k─▒s─▒mlar─▒na ula┼č─▒p, deltan─▒n geni┼člemesine katk─▒ yapacak tortular baraj i├žinde kal─▒r. ─░lerleyemeyen delta, dalga a┼č─▒nd─▒rmas─▒ ile k─▒y─▒ gerilemeye ba┼člar. Denize ula┼čmas─▒ gereken besin miktar─▒ baraj nedeniyle azal─▒r.
Do─čal g├Âllerin ve yeralt─▒ sular─▒n─▒n zay─▒flamas─▒: Suyun yetersiz oldu─ču alanlardaki barajlar mevcut sular─▒ havzan─▒n y├╝ksek k─▒s─▒mlar─▒nda tutar. Havzan─▒n al├žak k─▒s─▒mlar─▒nda yeralt─▒ sular─▒ ve g├Âller zarar g├Âr├╝r. Aral G├Âl├╝ ve Urmiye G├Âl├╝’n├╝n kurumas─▒n─▒n temel nedeni budur. T├╝rkiye son k─▒rk y─▒lda sulak alanlar─▒n─▒n yar─▒s─▒n─▒ kaybetmi┼čtir.
Ekonomik verimsizlik: Barajlar bazen beklenenden pahal─▒ya mal olur ve tamamland─▒ktan sonra beklenen gelir elde edilemez. Baraj alt─▒nda kalan verimli ova topraklar─▒ geri d├Ân├╝┼č├╝ms├╝z olarak kaybedilir. Barajdan sonra akarsu boyunca zararlar devam eder. Bu alanda bal─▒k├ž─▒l─▒k, saz kesimi geriler.
Sosyal ve ekonomik bozulma: Baraj alan─▒ndaki insanlar ba┼čka alanlara g├Â├ž etmek zorunda kalmaktad─▒r. Yeni ┼čartlara uymakta zorluk ├žekmektedir. G├Â├ž edenlere ait k─▒rsal bilgi kaybedilmektedir. Barajlar ancak beklenen ta┼čk─▒nlar─▒ durdurabilmekte, b├╝y├╝k ta┼čk─▒nlar─▒ ├Ânleyememektedir. Barajdan sonraki sahaya ta┼čk─▒n olmayaca─č─▒ inanc─▒yla yerle┼čimler olmakta, ani bir ta┼čk─▒nda daha fazla zarar olu┼čmaktad─▒r.
Fiziki ├ževrenin olumsuz etkilenmesi: Akarsu ak─▒┼č s├╝zeni de─či┼čmekte, baraj g├Âlleri b├╝y├╝k alanlar─▒ su alt─▒nda b─▒rakmakta, yeralt─▒ sular─▒ y├╝kselmekte, toprak tuzlanmakta ve barajdan ├ž─▒kan sularda bulunan fazla milden dolaya erozyon ┼čiddeti artmaktad─▒r.
Canl─▒ ├ževrenin etkilenmesi: ├çevrenin s├╝rekli nemli olmas─▒ndan dolay─▒ nemli ortamlar─▒ seven parazitler yayg─▒nla┼čmaktad─▒r. Parazit, sar─▒humma, s─▒tma, ci─čer trematodu gibi hastal─▒klar─▒ yapan canl─▒lar ├žo─čalmaktad─▒r. Ortamda do─čal ya─č─▒┼č-kurakl─▒k d├Âng├╝s├╝nden daha fazla hastal─▒k yap─▒c─▒ canl─▒ bulunur.

Ya─čan ya─čmur sular─▒n─▒n, eriyen karlar─▒n olu┼čturdu─ču akarsular sadece ge├žti─či yerlerdeki ├ževreye fayda sa─člayarak s├╝rekli akmaktad─▒r. Ancak de─či┼čen iklim ve ya─čmurun ya─čmamas─▒ insanlar da dahil t├╝m do─ča i├žin tehlike demektir. ─░┼čte bu susuzluk durumu g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak sular─▒n bir yerde biriktirilmesi ve ihtiya├ž halinde kullan─▒lmas─▒ amac─▒yla barajlar in┼ča edilmi┼čtir. Biriktirilen suyun g├╝c├╝nden faydalanarak enerji ├╝retilmesi barajlar─▒n as─▒l gayesidir. ├ťlkelerin elektrik ├╝retiminin en kolay ve maliyetsiz yolu barajlard─▒r.

Yine ├Âzellikle tar─▒m alanlar─▒n─▒n sulanmas─▒ ve ┼čehir ┼čebekeleri i├žin gerekli su i├žin barajlar hayati de─čer ta┼č─▒maktad─▒r. Y─▒k─▒lmas─▒ durumu ise ├žok b├╝y├╝k alanlara ┼čiddetli su bask─▒n─▒ demektir. Buna ek olarak geli┼čen in┼čaat teknolojileri g├╝n├╝m├╝zde ├žok b├╝y├╝k barajlar─▒n yap─▒lmas─▒na olanak tan─▒maktad─▒r.

B├╝y├╝k barajlar ise yap─▒ld─▒klar─▒ alan─▒n ekolojik dengesini bozmaktad─▒r. Baraj─▒n ├ževresindeki bu iklim de─či┼čikliklerinin cevrede ya┼čayan t├╝m canl─▒lara olumsuz etkileri nedeniyle; t├╝m d├╝nya genelinde belirli bir hacmin ├╝zerindeki barajlar─▒n yap─▒m─▒ yasaklanm─▒┼čt─▒r.

Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]
(Visited 2 times, 1 visits today)

benzer konular

Leave a Comment