Sulama Nedir?

Tarihte sulama

Sulama Nedir?
Sulama, bitkilerin ihtiya├ž duydu─ču ancak do─čal ya─č─▒┼člarla kar┼č─▒lanamayan suyun yapay olarak getirilmesi i┼člemidir.

Ba┼čka bir tan─▒mla, sulama, “kontroll├╝ miktarlarda suyun bitkilere gerekli aral─▒klarla uygulanmas─▒d─▒r”. Sulama tar─▒msal ekinlerin yeti┼čtirilmesine, arazilerin korunmas─▒na ve kurak iklimlerde ve ortalaman─▒n alt─▒nda ya─č─▒┼č oldu─ču zamanlarda yeniden bitkilendirmeye yard─▒mc─▒ olur. Sulaman─▒n ayr─▒ca dona kar┼č─▒ koruma, tah─▒l tarlalar─▒ndaki yabani otlar─▒n b├╝y├╝mesini bask─▒lamas─▒ ve toprak konsolidasyonu ├Ânleme dahil olmak ├╝zere mahsul ├╝retiminde ba┼čka kullan─▒mlar─▒ da vard─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k, yaln─▒zca do─črudan ya─č─▒┼ča dayanan tar─▒m, ya─čmurla beslenen veya kuru tar─▒m olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Sulama sistemleri ayn─▒ zamanda ├žiftlik hayvanlar─▒n─▒n serinletilmesi, toz bast─▒rma, la─č─▒m─▒n bertaraf─▒ ve madencilik at─▒klar─▒n─▒n imhas─▒ i├žin de kullan─▒l─▒r. Sulama, genellikle y├╝zey ve yeralt─▒ suyunun belirli bir b├Âlgeden uzakla┼čt─▒r─▒lmas─▒ olan drenaj ile birlikte incelenir.

Sulama, 5000 y─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir tar─▒m─▒n merkezi bir ├Âzelli─čidir ve bir├žok k├╝lt├╝r├╝n ├╝r├╝n├╝d├╝r. Tarihsel olarak, Asya’dan G├╝neybat─▒ Amerika Birle┼čik Devletleri’ne kadar d├╝nya genelinde ekonomiler ve toplumlar i├žin temel olu┼čturmu┼čtur.

Tarih
Arkeolojik ara┼čt─▒rmalar, ya─čmura dayal─▒ tar─▒mda mahsulleri desteklemek i├žin yeterli do─čal ya─č─▒┼č bulunmayan alanlarda sulama yap─▒ld─▒─č─▒na dair kan─▒tlar buldu. Teknolojinin bilinen en eski kullan─▒m─▒, bug├╝nk├╝ ─░ran’─▒n g├╝neybat─▒s─▒ndaki Kuzistan’da M.├ľ. alt─▒nc─▒ bin y─▒la kadar uzan─▒r.

Sulama ─░ndus Vadisi Uygarl─▒─č─▒’nin al├╝vyal ovalar─▒nda suyun manip├╝lasyon arac─▒ olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒, uygulamas─▒n─▒n M.├ľ. 4500 civar─▒nda ba┼člam─▒┼č oldu─ču ve tar─▒msal yerle┼čimlerinin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ ve verimini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de artt─▒rd─▒─č─▒ tahmin edilmektedir. ─░ndus Vadisi Uygarl─▒─č─▒, M.├ľ 3000 tarihine uzanan Girnar’daki yapay rezervuarlar ve M.├ľ. 2600’den kalan kanal sulama sistemi dahil olmak ├╝zere karma┼č─▒k sulama ve su depolama sistemleri geli┼čtirdi . Sulama amac─▒yla kullan─▒lan geni┼č bir kanal a─č─▒yla b├╝y├╝k ├Âl├žekli tar─▒m uyguland─▒.

Mezopotamya ovas─▒nda ├žift├žiler M.├ľ en az ├╝├ž├╝nc├╝ biny─▒ldan beri sulama kulland─▒lar. ├çok y─▒ll─▒k sulama geli┼čtirdiler, tarlada olu┼čturduklar─▒ k├╝├ž├╝k kanallar matrisi ile b├╝y├╝me mevsimi boyunca bitkileri d├╝zenli olarak sulad─▒lar. Eski M─▒s─▒rl─▒lar, Nil’in ta┼čmas─▒n─▒ kullanarak, bentlerle ├ževrili toprak alanlar─▒n─▒ su alt─▒nda b─▒rakmak i├žin ÔÇťhavza sulamaÔÇŁ uygulad─▒lar. M├╝hendisler su fazlas─▒n─▒ akarsuya geri y├Ânlendirene kadar, sel suyu, bereketli tortu ├ž├Âkene kadar kal─▒rd─▒. Firavun III. Amenemhat’├╝n, on ikinci hanedanl─▒k’ta, (yakla┼č─▒k 1800 M.├ľ.) Feyyum Vahas─▒’n─▒n do─čal g├Âl├╝n├╝ kurak mevsimlerde kullan─▒lmak ├╝zere fazla su depolamak i├žin bir rezervuar olarak kulland─▒─č─▒na ili┼čkin kan─▒tlar mevcut. G├Âl, her y─▒l Nil ‘in ta┼čmas─▒ ile geni┼člerdi.

Eski N├╝byeliler, sakia denilen su ├žark─▒ benzeri bir alet kullanarak bir sulama ┼čekli geli┼čtirdiler. Sulama, N├╝bye’de M.├ľ. ├╝├ž├╝nc├╝ ve ikinci bin y─▒llar aras─▒nda bir tarihte ba┼člam─▒┼čt─▒r. ┼×imdi Sudan’─▒n oldu─ču yerde Nil Nehri ve di─čer nehirlerden akacak sel sular─▒na ba─čl─▒yd─▒.

Sahra alt─▒ Afrika’da sulama, M.├ľ. birinci veya ikinci bin y─▒llar─▒na kadar Nijer B├Âlgesi b├Âlgesi k├╝lt├╝rlerine ve medeniyetlerine ula┼čt─▒ ve ya─č─▒┼čl─▒ sezon ta┼čk─▒nlar─▒ ve su hasad─▒na dayan─▒yordu.

Kolomb ├Âncesi Amerika’da, Suriye, Hindistan ve ├çin’in erken d├Ânemlerinde, ÔÇťteras sulamaÔÇŁ ile ilgili kan─▒tlar ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Peru’daki And Da─člar─▒’n─▒n Zana Vadisi’nde, arkeologlar, radyoakbon ├Âl├ž├╝m├╝ne g├Âre M.├ľ. 4. bin y─▒l─▒na, M.├ľ. 3. bin y─▒l─▒na ve M.S. 9. y├╝zy─▒l─▒na ait ├╝├ž sulama kanal─▒ kal─▒nt─▒s─▒ tespit etmi┼člerdir. Bu kanallar Yeni D├╝nya ‘da sulamaya dair ilk kayd─▒ te┼čkil eder. D├Ârd├╝nc├╝ biny─▒l kanal─▒n─▒n alt─▒nda M.├ľ. 5. biny─▒l’dan kalma olas─▒l─▒─č─▒ olan bir kanal─▒n izleri bulundu.

Eski Persler (┼čimdiki ─░ran), do─čal ya─č─▒┼č─▒n yetersiz oldu─ču b├Âlgelerde arpa b├╝y├╝tmek i├žin M.├ľ. 6. biny─▒l ├Âncesine kadar sulama kulland─▒. Antik ─░ran’da M.├ľ. 800’lerde geli┼čtirilen Kehrizler, g├╝n├╝m├╝zde hala kullan─▒lan en eski sulama y├Ântemleri aras─▒ndad─▒r. G├╝n├╝m├╝zde Asya, Orta Do─ču ve Kuzey Afrika’da da bulunurlar. Sistem, yer alt─▒ suyuna eri┼čim sa─člamak ├╝zere u├žurumlar─▒n ve dik tepelerin kenarlar─▒na kaz─▒lan nazik├že e─čimli t├╝neller ve dikey kuyulardan olu┼čan bir a─č─▒ i├žermektedir. ├çemberin etraf─▒ kilden yap─▒lm─▒┼č ├žanaklarla ├ževrili suyun ak─▒┼č─▒ndan g├╝c├╝n├╝ alan (ya da su kayna─č─▒n─▒n durgun oldu─ču yerden hayvanlar vas─▒tas─▒yla) bir ├že┼čit su ├žark─▒ olan Noria ilk kez Kuzey Afrika’daki Roma yerle┼čimcileri aras─▒nda bu zamanlarda kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. M.├ľ. 150 y─▒l─▒na kadar kadar ├žanaklar, suya girerken daha kolay bir dolum sa─člamak i├žin valflerle donat─▒lm─▒┼čt─▒.

Yakla┼č─▒k M.├ľ. 300 y─▒llar─▒nda Kral Pandukabhaya d├Ânemine dayanan ve takip eden bin y─▒l boyunca s├╝rekli geli┼čmi┼č olan en eski Sri Lanka sulama sistemi, antik d├╝nyan─▒n en karma┼č─▒k sulama sistemlerinden biriydi. Yeralt─▒ kanallar─▒na ek olarak, Sinhalalar, su depolamak i├žin tamamen yapay rezervuarlar yapan ilk insanlard─▒r. Bu rezervuarlar ve kanal sistemleri daha ├žok yeti┼čtirmek i├žin ├žok su gereken ├çeltik tarlalar─▒n─▒ sulamak i├žin kullan─▒l─▒rd─▒. Bu sulama sistemlerinin ├žo─ču, ileri ve hassas m├╝hendislik nedeniyle Anuradhapura ve Polonnaruwa ‘da bug├╝ne kadar hala zarar g├Ârmemi┼č durumda varl─▒─č─▒n─▒ korumaktad─▒r. Kral Parakrama Bahu d├Âneminde (M.S. 1153ÔÇô1186), sistem kapsaml─▒ bir ┼čekilde restore edilmi┼č ve geni┼čletilmi┼čtir.

Sulaman─▒n Avantajlar─▒
­čĺŽ G─▒da ├╝retiminde art─▒┼č: ├ťr├╝n veriminde art─▒┼č, g─▒da ├╝retiminde art─▒┼ča neden olur, b├Âylece toplumun yan─▒ s─▒ra insanlar─▒ da geli┼čtirir
­čĺŽ Kurakl─▒─ča kar┼č─▒ koruma: Herhangi bir b├Âlgede uygun sulama tesislerinin sa─članmas─▒, mahsullerin k─▒tl─▒k ve kurakl─▒ktan zarar g├Ârmesine kar┼č─▒ koruma sa─člar.
­čĺŽ Gelir ├╝retimi: D├╝zenli su temini sa─čland─▒─č─▒nda, ├žift├žiler d├╝┼č├╝k kalitede veya d├╝┼č├╝k fiyatl─▒ ├╝r├╝nler yerine ├╝st├╝n nitelikli veya y├╝ksek fiyatl─▒ ├╝r├╝nler yeti┼čtirebilirler. Sonu├ž olarak, gelir elde edilir.
­čĺŽ Kar─▒┼č─▒k Ekim: Ayn─▒ alanda iki ya da daha fazla ├╝r├╝n├╝ birlikte yeti┼čtirmek anlam─▒na gelir. Bu uygulama, hava ko┼čullar─▒ bir mahsul i├žin elveri┼čli de─čilse di─čer mahsuller i├žin uygun olabilece─či ┼čekilde takip edilir. Ancak yeterli su temini sa─član─▒rsa, karma ekin ihtiyac─▒ ortadan kalkar.

(Visited 3 times, 1 visits today)
Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

benzer konular

Leave a Comment