Sondaj Nedir?

Sondaj, su ├ž─▒karma

Sondaj Nedir?

Sondaj, d├╝nya ├╝zerinde delik a├žmaya yarayan y├Ântemlere denir. Bu i┼člemleri iki prensipte y├╝r├╝t├╝len i┼člemlerdir bunlar kayalar─▒ par├žalama ve delikte kesitler a├žma d─▒r.

Sondaj─▒n K─▒sa Tarihi

Sondaj─▒n ilk olarak nerede ve ne zaman yap─▒ld─▒─č─▒ hakk─▒nda tart─▒┼čmalar olsa da elimiz de bulunan en net bilgilere g├Âre ilk sondaj─▒n M.├ľ 2000 y─▒llarda yap─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenmektedir. Bug├╝nk├╝ ?Darbeli Sondaj? tekni─čine benzer bi ┼čekilde yap─▒ld─▒─č─▒ san─▒lmaktad─▒r. Sondaj─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ yer ise ?├çin? olarak tahmin edilmektedir. Yine Ba┼čka bir sondaj─▒n M.├ľ ki y─▒llarda m─▒s─▒rda basit sondaj y├Ântemleri kullan─▒larak kuyu a├ž─▒ld─▒─č─▒ tahmin edilmektedir.

Su sondaj─▒, serbest veya bas─▒n├žl─▒ olarak yer alt─▒nda ki suyun kullan─▒lmas─▒ i├žin yap─▒lan tekni─če verilen isimdir. Su sondaj─▒n─▒n di─čer sondaj t├╝rlerinden fark─▒ ise herhangi bir ara┼čt─▒rma d─▒┼č─▒nda yap─▒lan sondaj t├╝r├╝d├╝r. Co─črafi konumlara ba─čl─▒ olarak iki t├╝r su sondaj─▒ vard─▒r ├žamurlu ve haval─▒ su sondaj─▒. ├çamurlu sondaj zemini gev┼ček olan yerlerde kullan─▒lan t├╝rd├╝r. Haval─▒ sondaj ise ├žamurlu sondaja istinaden sert ve sa─člam zeminlerde yap─▒lmaktad─▒r. ├çamurlu ve haval─▒ sondaj dan ayr─▒ olarak keson(e┼čme geni┼č kuyu) kuyu tiplerinden de su elde etmek m├╝mk├╝nd├╝r. ├çok nadir g├Âr├╝lse de yer alt─▒nda suyun s─▒k─▒┼čmas─▒ sonucu kendili─činden yer y├╝r├╝ne ├ž─▒kmas─▒na ise artezyen kuyusu denir.

Zemin T├╝rlerine G├Âre Sondaj Teknikleri:
Haval─▒ Sondaj: Sert ve sa─člam kayal─▒k zeminlerde uygulanan sondaj ┼čeklidir. 25 bar 20m3/h kapasiteli y├╝ksek bas─▒n├žl─▒ kompres├Âr hava verilerek Pn├Âmatik tabanca ve drill bit ile kayalar k─▒r─▒larak delinmektedir. Y├╝ksek bas─▒n├žl─▒ havan─▒n i├žine sondaj k├Âp├╝─č├╝ verilerek k├╝├ž├╝k ta┼č tozlar─▒ ve ta┼č par├žac─▒klar─▒ yery├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒r. Haval─▒ sondajda kayal─▒k zeminlerde yap─▒lacak dar ve derin su kuyular─▒ i├žin en uygun y├Ântemdir. G├╝nde ortalama 100 metre su sondaj─▒ yap─▒labilir. En ekonomik su sondaj ┼čeklidir. Su sondaj─▒ yap─▒l─▒rken kuyudaki su miktar─▒ kesin olarak g├Âr├╝l├╝r.

├çamurlu Sondaj: Yumu┼čak, gev┼ček yap─▒l─▒ zeminler uygulanan sondaj ┼čeklidir. B├╝y├╝k matkap tipi elmaslarla a┼č─▒nd─▒r─▒lan toprak ve yumu┼čak kaya su sondaj ├žamurunun devir daimiyle yery├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒l─▒r. Kuyu i├žinde devaml─▒ devir daim halinde bulunan sondaj ├žamuru, delme esnas─▒nda kuyunun y─▒k─▒lmas─▒na engel olmaktad─▒r G├╝nde ortalama 6-24 metre aras─▒nda su sondaj─▒ yap─▒labilir. Yumu┼čak zeminlerde uyguland─▒─č─▒ i├žin hassas ├žal─▒┼čma gerektirir kuyu maliyetleri haval─▒ sondajdan pahal─▒d─▒r. Su sondaj─▒ yap─▒l─▒rken su kullan─▒ld─▒─č─▒ i├žin kuyudaki su miktar─▒ net olarak belirlenemez.

Haval─▒ ve ├çamurlu Sondaj: Sert ve yumu┼čak zeminlerin bir arada oldu─ču b├Âlgelerde kullan─▒lan y├Ântemdir. Hem haval─▒ hem de ├žamurlu sondaj yap─▒larak imalat tamamlan─▒r. ─░stanbul b├Âlgesinin %50 sinde kuyular bu y├Ântem ile yap─▒l─▒r. Ekonomik olarak iki sondaj ├že┼čidinin ortalamas─▒d─▒r.

Sondaj makineleri ve pompalar
Sondaj k─▒saca yery├╝z├╝ne a├ž─▒lan bir nevi deliktir. Sondaj makinesi k─▒saca, bir k─▒za─ča veya kamyona monteli basit yap─▒l─▒ sondaj donan─▒m─▒ olarak tan─▒mlanabilir. B├╝y├╝k sondaj donan─▒mlar─▒nda ayr─▒ ayr─▒ makinelerce y├╝r├╝t├╝len i┼člevler sondaj makinelerinde birle┼čtirilmi┼č ve bir makine taraf─▒ndan yap─▒lma olana─č─▒ getirilmi┼čtir. Genellikle s─▒─č sondajlar─▒n a├ž─▒m─▒nda kullan─▒l─▒rlar. D├Âner sondaj donan─▒m─▒nda d├Âner masan─▒n yerine sondaj makinelerinde morset bulunur. Sondaj makineleri ├žo─čunlukla et├╝t, maden ve su ama├žl─▒ kullan─▒l─▒rlar. Sondaj makineleri delme y├Ântemine g├Âre ├╝├ž gruba ayr─▒l─▒rlar:

­čĺŽ Rotari sondaj makineleri
­čĺŽ Darbeli sondaj makineleri
­čĺŽ Kombine ├žal─▒┼čan sondaj makineleri

Ayr─▒ca montaj durumuna g├Âre rotari makineleri ├╝├ž s─▒n─▒fa ay─▒rmak m├╝mk├╝nd├╝r:
­čĺŽ K─▒zakl─▒ sondaj makineleri: E─░EÔÇśdeki sondaj makinelerinin tamam─▒na yak─▒n─▒ bu tiptedir.
­čĺŽ ├ľzel ama├žl─▒ sondaj makineleri: Bunlardan Hausher sondaj makinelerinin hareketli paletleri vard─▒r. Genellikle enjeksiyon sondajlar─▒nda kullan─▒l─▒rlar.
­čĺŽ Bindirilmi┼č sondaj makineleri: Bir kamyon ya da r├Âmorka montelidir.

Sondaj makinalar─▒n─▒n b├Âl├╝mleri
Sondaj makinalar─▒ be┼č b├Âl├╝mden olu┼čur.
Tahrik ├╝nitesi: G├╝├ž ├╝niteleri dizel, benzinli, elektrik motorludur. E─░E makine park─▒nda bulunan sondaj makinalar─▒ndan elektrik motorlu iki Hausher ve ├╝├ž Diamec ÔÇô250 d─▒┼č─▒ndakiler dizeldir. 10 adedi su so─čutmal─▒ di─čerleri hava so─čutmal─▒d─▒r.
G├╝├ž aktarma organ─▒: Kuru kavramal─▒ tip debriyaj ve ┼čanz─▒mandan olu┼čur.
Sondaj ├╝nitesi: Morset k─▒sm─▒, kedi ba┼č─▒, vin├ž ve hidrolik k─▒s─▒mdan olu┼čur.
K─▒zak: ┼×ase k─▒sm─▒d─▒r.
Matkap: Sondaj yap─▒lmas─▒ i├žin gereken en ├Ânemli malzemelerden biridir. Toprak (yumu┼čak, sert, killi vb.) ve ta┼čtan (kaya, ├žak─▒l vb.) olan zeminler i├žin farkl─▒ ├že┼čitleri bulunmaktad─▒r.

Sondajc─▒l─▒kta yap─▒lan ba┼čl─▒ca i┼čler
Sondaj─▒n istenilen noktada yap─▒labilmesi i├žin ilk olarak fiziki ┼čartlar─▒n sa─članmas─▒ gerekir. Bu da ancak sondaj lokasyonuna ula┼čmakla ve kullan─▒lacak makine ve ekipman─▒ nakletmekle ger├žekle┼čebilir. O halde ├Âncelikler ┼ču ┼čekilde olacakt─▒r :
­čĺŽ Yol yap─▒m─▒
­čĺŽ Platform yap─▒m─▒
­čĺŽ Nakliyat
­čĺŽ Su temini
­čĺŽ Monte

Sondaj yolunu en az e─čimli ve k─▒sa olacak bi├žimde planlamak nakliyat─▒n kolayl─▒─č─▒ i├žin son derece ├Ânemlidir.

Platform yeterli geni┼člikte ve meyilsiz olarak haz─▒rlanmal─▒d─▒r. Zeminin ─▒slan─▒p ├žamur olmamas─▒ i├žin tedbirler al─▒nmal─▒d─▒r. Nakliyat, bilindi─či gibi i┼č kazalar─▒n─▒n meydana geme olas─▒l─▒─č─▒n─▒n y├╝ksek oldu─ču bir ├žal─▒┼čma s├╝recidir. Bu nedenle ├žok dikkatli ve tedbirli olunmal─▒d─▒r. Su hatt─▒n─▒ d├Â┼čerken hatt─▒n dik olmas─▒ kayg─▒s─▒na kap─▒lmadan en k─▒sa g├╝zerg├óh se├žilmelidir. Pompan─▒n g├╝c├╝n├╝ hatt─▒n e─čiminin de─čil, kot fark─▒n─▒n etkiledi─či unutulmamal─▒d─▒r. Monte ├žal─▒┼čmas─▒nda da a├ž─▒lacak kuyunun derinli─či ile orant─▒l─▒ sa─člaml─▒k esas al─▒nmal─▒d─▒r.

Sondajc─▒l─▒kta yap─▒lan ba┼čl─▒ca i┼čler ┼č├Âylece ├Âzetlenebilir :
­čĺŽ Karot veya sediman numune alma i┼čleri.
­čĺŽ Yeralt─▒ su seviyelerinin ├Âl├ž├╝lmesi
­čĺŽ Bas─▒n├žl─▒ su deneyi yap─▒lmas─▒
­čĺŽ S─▒zma deneyi (permeabilite deneyi )yap─▒lmas─▒
­čĺŽ Standart penetrasyon deneyi
­čĺŽ Koni Penetrasyon Deneyi
­čĺŽ Bozulmam─▒┼č veya bozumu┼č numune alma i┼čleri
­čĺŽ Boya deneyleri
­čĺŽ Kuyu sapmalar─▒n─▒n ├Âl├ž├╝lmesi
­čĺŽ Kuyu sapt─▒rma kamalar─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒
­čĺŽ Kuyular─▒n borulanmas─▒

Sondajc─▒l─▒kta kullan─▒lan ├Âl├ž├╝ birimleri :
­čĺŽ DCDMA standard─▒
­čĺŽ Craelius metrik standard─▒
­čĺŽ Comecon standard─▒
Bunlardan ilki Amerikan k├Âkenlidir. BX,NX gibi. ─░kincisi metrik sistemdir,mm ile s├Âylenir. 76 mm,84 mm gibi. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝ de mm ile ifade edilen ve eski Sovyetler Birli─čiÔÇÖnde geli┼čtirilmi┼č bir standartt─▒r.E─░EÔÇÖde Craelius metrik standarta uygun malzemeler kullan─▒lmaktad─▒r.

Sondajc─▒l─▒kta kullan─▒lan ├Âl├ž├╝ birimleri ve metrik sistemdeki kar┼č─▒l─▒klar─▒ ┼ču ┼čekildedir:
─░n├ž(parmak) : 2,54 cm
Feet(ayak) : 30,48 cm
Kara mili : 1609,35 m
Galon : 3,785 lt
Libre(pound) : 0,453 kl
1 Atm : 1 kg/cm :760 mm-Hg : 10,3 mss
0/0 50 e─čim : 45 derece
1 kw : 1,341 B.G.
1karat : 0,2 gr

Pompalar─▒n emme y├╝ksekli─či atmosfer bas─▒nc─▒ ile ilgilidir. Ortamda hava bulunmasayd─▒ suyu emerek basmak m├╝mk├╝n olmazd─▒. Emme y├╝ksekli─či teorik olarak atmosfer bas─▒nc─▒na yani 1 atÔÇÖe e┼čittir. Bu da 10,3 mÔÇÖye tekab├╝l eder.Pratikte bu y├╝kseklik 6ÔÇô7 mÔÇÖdir.Yani daha y├╝ksek bir emme d├╝zeyi pompan─▒n g├Ârev yapmas─▒na engeldir.

Click to rate this post!
[Total: 0 Average: 0]
(Visited 4 times, 1 visits today)

benzer konular

Leave a Comment