Artezyen Nedir?

artezyen suyu

Artezyen Nedir?
Artezyen terimi, su seviyesi ba┼člang─▒├žta kar┼č─▒la┼č─▒lan─▒n ├╝st├╝nde olan kuyulardaki yer alt─▒ suyunun y├╝kseldi─či durumlar i├žin kullan─▒l─▒r. Artezyen s├Âzc├╝─č├╝, FransaÔÇÖda; 1126 y─▒l─▒nda AvrupaÔÇÖda ilk artezyen kuyusunun a├ž─▒ld─▒─č─▒ ve bug├╝n de hala akmakta olan Calais yak─▒n─▒ndaki Artois b├Âlgesi ve kasabas─▒ndan gelir.

Artezyen durumunun olu┼čmas─▒ i├žin genellikle iki ko┼čul mevcuttur;
­čĺŽ Su ile beslenmesi i├žin akiferin bir k─▒sm─▒n─▒n y├╝zey ile temas halinde ve y├╝zeye yak─▒n kesimlerin e─čimli olmas─▒,
­čĺŽ Suyun ka├žmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin akiferin ├╝st├╝nde ve alt─▒ndaki akitardlar─▒n bulunmas─▒ gerekmektedir.
B├Âyle bir akifer, bas─▒n├žl─▒ akifer olarak adland─▒r─▒l─▒r. B├Âyle bir katman da─č─▒ld─▒─č─▒nda; suyun ├╝st├╝ndeki a─č─▒rl─▒─č─▒n olu┼čturdu─ču bas─▒n├ž, suyu y├╝kseltmeye zorlar. Herhangi bir s├╝rt├╝nme yoksa kuyudaki su, akifer ├╝st├╝ndeki su seviyesine kadar y├╝kselir.

Burgu ile delinerek a├ž─▒lan ve suyu y├╝kse─če f─▒┼čk─▒rtan kuyuya artezyen denir. Artezyen, su s─▒zd─▒rmayan iki veya daha ├žok say─▒daki yeralt─▒ tabakalar─▒ aras─▒nda kalan bas─▒n├žl─▒ sular─▒n sondaj usul├╝yle yery├╝z├╝ne tazyikli bir ┼čekilde ├ž─▒kmas─▒n─▒ sa─člayan kuyudur.

Tazyikli su ├ž─▒kan kuyulara Frans─▒zcada, Fransa’n─▒n Artois k├Ây├╝ civar─▒nda 12. y├╝zy─▒llarda ├žok miktarda bulundu─ču i├žin- artois denmektedir.

T├╝rk k├╝lt├╝r├╝n├╝n Frans─▒z k├╝lt├╝r├╝ etkisinde kald─▒─č─▒ Tanzimat d├Âneminde bu kelime T├╝rk├žeye “artezyen” olarak girmi┼č ve yerle┼čmi┼čtir. ├çanak ┼čeklinde olup ta┼č─▒d─▒─č─▒ suyla kuyuyu besleyen b├Âlge, ge├žirimli olan ├╝st k─▒s─▒mlardan giren su ile beslenir.

Zamanla su ile dolan bu b├Âlgede bir Bas─▒n├ž meydana gelir. B├Âlgenin ├žukur k─▒sm─▒na yery├╝z├╝nden sondaj ile bir kuyu a├ž─▒l─▒rsa, fizikte ├žok iyi bilinen bile┼čik kaplar prensibine g├Âre su yery├╝z├╝ne tazyikli bir ┼čekilde ├ž─▒kar. Suyun tazyiki, su ge├žirmez b├Âlgenin durumuna ve kuyunun a├ž─▒ld─▒─č─▒ yere ba─čl─▒d─▒r. Su ge├žirmeyen b├Âlgenin a├ž─▒k olan ve sular─▒n dolmas─▒n─▒ sa─člayan u├ž k─▒s─▒mlar─▒na “beslenme b├Âlgesi” denir.

Artezyen kuyular─▒ sondaj aletleriyle arazi delinerek ve delinen k─▒sma demir borular konmak suretiyle in┼ča edilir. Bu borular─▒n su seviyesi boyunca kalan k─▒s─▒mlar─▒nda pek ├žok delikler bulunur. Deliklerin i┼čletme esnas─▒nda t─▒kanmamas─▒ i├žin boru ile sondaj deli─či aras─▒nda kalan bo┼čluk i├žten d─▒┼ča do─čru b├╝y├╝kl├╝kleri k├╝├ž├╝lecek tarzda ├žak─▒l ve iri kum ile doldurulur.

Baz─▒ petrol kuyular─▒ndan petrol├╝n f─▒┼čk─▒rmas─▒ artezyen kuyusundan suyun f─▒┼čk─▒rmas─▒na benzer. Artezyenden farkl─▒ olarak petrol f─▒┼čk─▒rmas─▒na, petrol yata─č─▒nda bulunan gazlar─▒n bas─▒nc─▒n─▒n da tesiri vard─▒r.

Artezyen sistemi terimi
Yer alt─▒ suyunun kapal─▒ ve y├╝ksek hidrostatik bas─▒n├ž yaratt─▒─č─▒ bir sistemi tan─▒mlar. E─čer bas─▒n├žl─▒ akiferin i├žine bir kuyu a├ž─▒l─▒rsa su bu tip sistemlerde akifer d├╝zeyinin ├╝zerine ├ž─▒kabilirler ve dolay─▒s─▒yla orada bas─▒nc─▒ azaltarak suyu yukar─▒ do─čru gitmeye zorlar.

Bir bas─▒n├žl─▒ akiferin (artezyen sistemi) geli┼čmesi i├žin 3 jeolojik ko┼čulun bulunmas─▒ gerekir;
­čĺŽ Akifer alttan ve ├╝stten suyun ka├žmas─▒n─▒ ├Ânleyen ge├žirimsiz birimlerle s─▒n─▒rlanm─▒┼č olmal─▒d─▒r,
­čĺŽ Kaya├ž istifi, akiferin beslenmesini sa─člayacak bi├žimde genellikle e─čimli ve y├╝zeye ├ž─▒km─▒┼čt─▒r,
­čĺŽ Beslenme alan─▒nda akiferi doldurmaya yetecek kadar ya─č─▒┼č olmal─▒d─▒r.
E─čer etraf─▒ndaki kayalar yeterli bas─▒n├ž uygularsa fosil su da bas─▒n├žl─▒ su olabilir. Bu yeni kademelenmi┼č petrol kuyular─▒n─▒n bas─▒n├žlanmas─▒na benzer. Artezyen (bas─▒n├žl─▒) sular─▒n geli┼čimi i├žin gerekli jeolojik ko┼čullar ├že┼čitli ┼čekillerde olu┼čabildi─činden dolay─▒ artezyen sistemler, alt─▒nda ├ž├Âkel kaya├žlar─▒n uzand─▒─č─▒ pek ├žok yerde bulunur.

Artezyen terimi, artezyen kuyu ve artezyen kaynak alt ba┼čl─▒klar─▒n─▒ i├žerisinde bar─▒nd─▒r─▒r;

Artezyen kuyu
Bas─▒n├žl─▒ akiferde a├ž─▒lan bir kuyudaki suyun seviyesi genellikle akiferin tavan─▒ndan daha y├╝ksek bir seviyeye y├╝kselir. B├Âyle durumlarda kuyuya artezyen kuyu denir ve artezyen ┼čartlar alt─▒nda oldu─ču ifade edilir. Baz─▒ durumlarda su seviyesi zemin y├╝zeyinin ├╝zerine de ├ž─▒kabilmektedir. B├Âyle durumlardaki kuyuya f─▒┼čk─▒ran artezyen kuyusu denir ve f─▒┼čk─▒ran artezyen ┼čartlar alt─▒nda oldu─ču ifade edilir.

Artezyen kayna─č─▒
Bir├žok artezyen kayna─č─▒ vard─▒r. E─čer bir fay ya da k─▒r─▒k suyun akiferin ├╝zerine y├╝kselmesine izin veren bas─▒n├žl─▒ bir akifer ile kesi┼čirse bu tip kaynaklar meydana gelir. ├ç├Âllerde vahalar yayg─▒n artezyen kaynaklar─▒d─▒r.

Artezyen kuyu ve artezyen kaynaktan elde edilen su
Artezyen kaynakl─▒ sular─▒n di─čer yer alt─▒ sular─▒ndan bir miktar ├╝st├╝n kalitede olmas─▒ do─čald─▒r. Baz─▒ yer alt─▒ sular─▒ m├╝kemmel nitelikli olabilir, ama niteli─či suyun akiferin ├╝zerine y├╝kselmesine ba─čl─▒ de─čildir. Bunun yerine, suyun niteli─či ├ž├Âz├╝nm├╝┼č mineraller ve i├žerdi─či maddelerden etkilenir. B├Âylece yer alt─▒ suyundan hi├žbir fark─▒ kalmaz.

T├╝rkiye’de artezyen kaynak
T├╝rkiyeÔÇÖde artezyen kayna─č─▒ bak─▒mdan bir├žok uygun b├Âlge (├ľrne─čin; Trakya, Konya b├Âl├╝m├╝n├╝n Toroslara kom┼ču k─▒s─▒mlar─▒ gibi) vard─▒r. T├╝rkiye’de baz─▒ artezyen sahalar─▒nda artezyen kuyu; Devlet Su ─░┼čleri, ─░ller Bankas─▒ ve Yenilenebilir Enerji Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ ile ┼čirketler ve ┼čahsa ait sondaj ekipleri taraf─▒ndan a├ž─▒l─▒r.

Click to rate this post!
[Total: 0 Average: 0]
(Visited 114 times, 1 visits today)

benzer konular

Leave a Comment