Suyun ├ľnemi

Su damlas─▒ ├žizim

Suyun ├ľnemi
Su canl─▒lar─▒n ya┼čamas─▒ i├žin hayati ├Âneme sahiptir. En k├╝├ž├╝k canl─▒ organizmadan en b├╝y├╝k canl─▒ varl─▒─ča kadar, b├╝t├╝n biyolojik ya┼čam─▒ ve b├╝t├╝n insan faaliyetlerini ayakta tutan sudur. D├╝nyam─▒z─▒n %70’ini kaplayan su, bedenimizin de ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Ancak yery├╝z├╝ndeki su kaynaklar─▒n─▒n yakla┼č─▒k %0.3’├╝ kullan─▒labilir ve i├žilebilir ├Âzelliktedir.

D├╝nya n├╝fusunun %40’─▒n─▒ bar─▒nd─▒ran 80 ├╝lke ┼čimdiden su s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žekmektedir. 1940-1980 y─▒llar─▒ aras─▒nda su kullan─▒m─▒ iki kat─▒na ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. N├╝fusun h─▒zla artmas─▒, buna kar┼č─▒l─▒k su kaynaklar─▒n─▒n sabit kalmas─▒ sebebiyle su ihtiyac─▒ her ge├žen g├╝n artmaktad─▒r.

D├╝nyadaki mevcut suyun hacmi 141 milyar m3 t├╝r. Bu miktar d├╝nya y├╝zeyini 3 km. kal─▒nl─▒─č─▒nda bir tabaka halinde sarabilecek b├╝y├╝kl├╝ktedir.

Bu suyun % 98’i okyanuslarda ve i├ž denizlerde bulunmakta, fakat tuzlu oldu─ču i├žin, i├žme suyu olarak kullan─▒ma, sulamaya ve end├╝striyel kullan─▒ma uygun de─čildir. D├╝nyadaki sular─▒n ancak %2.5i tatl─▒ sudur. Bunun da %87’si buzullarda, toprakta, atmosferde, yeralt─▒ sular─▒nda bulunur ve kullan─▒lamaz durumdad─▒r.

─░nsano─člu, su ihtiyac─▒n─▒ y├╝zeysel sular ve yeralt─▒ su kaynaklar─▒ndan temin etmektedir. Tatl─▒ sular─▒n en ├Ânemli kayna─č─▒ ya─č─▒┼člard─▒r. K├╝resel y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č 500 bin m3 olup, her y─▒l yery├╝z├╝ne inen ya─č─▒┼č ayn─▒ miktardad─▒r.

├ťlkemizde ise tatl─▒ su kaynaklar─▒ olduk├ža s─▒n─▒rl─▒d─▒r ve ihtiyaca ancak cevap vermektedir. T├╝rkiye’nin kullan─▒labilir su potansiyeli 110 milyar m3 olup, bunun %16s─▒ i├žme ve kullanmada, %72’si tar─▒msal sulamada, %12’si de sanayide t├╝ketilmektedir.

Ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen su kullan─▒m─▒, toplumun geli┼čmi┼člik seviyesiyle do─čru orant─▒l─▒d─▒r. Geli┼čmi┼č ├╝lkelerde bu oran olduk├ža y├╝ksek olmas─▒na ra─čmen, geli┼čmekte olan ├╝lkelerde ise d├╝┼č├╝kt├╝r. (ABD’de 1692 m3, Avrupa’da 726 m3, Afrika da 244m t├╝r.)

D├╝nyan─▒n y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č ortalamas─▒ 1000 mm olup, T├╝rkiye’nin y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č ortalamas─▒ ise 643 mm’dir.

T├╝rkiye su k─▒tl─▒─č─▒ ├žeken ├╝lkeler aras─▒nda yer almamakla birlikte, h─▒zl─▒ n├╝fus art─▒┼č─▒, kirlenme ve y─▒ll─▒k ya─č─▒┼č ortalamas─▒n─▒n d├╝nya ortalamas─▒ndan d├╝┼č├╝k olmas─▒; mevcut kaynaklar─▒n daha dikkatli kullan─▒lmas─▒n─▒ ve kirlenmeye kar┼č─▒ gerekli tedbirlerin bir an ├Ânce al─▒nmas─▒n─▒ gerektirmektedir.

Su Olmasayd─▒
Yery├╝z├╝nde en bol bulunan maddelerden biridir ve ya┼čam─▒n temelidir. E─čer su olmasayd─▒ ya┼čam da olmazd─▒. Denizler ve okyanuslar yery├╝z├╝n├╝n yakla┼č─▒k onda yedisini kapla; toprakta, atmosferde ve b├╝t├╝n canl─▒ varl─▒klarda su vard─▒r. ─░nsan v├╝cudunun yakla┼č─▒k ├╝├žte ikisi Sudan Olu┼ču; ayr─▒ca yiyeceklerin, ├Âzelliklede sebze ve meyvelerin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ de sudur.

G├╝ne┼čin ─▒s─▒s─▒ deniz suyunun y├╝zeyinde buharla┼čmaya neden olur ve su buharla┼č─▒p ├Âb├╝r mineraller kal─▒r ve bu mineraller alttaki suya kar─▒┼č─▒r. Denizlerin buralara d├Âk├╝len ─▒rmaklardan ├žok daha tuzlu olmas─▒n─▒n sebebi budur.

i├žme sular─▒n─▒n kolayca i├žilebilmesi i├žin de suyun belirli ├Âl├ž├╝lerde ├ž├Âz├╝nm├╝┼č gaz ve mineralleri i├žeriyor olmas─▒ gerekir.

D├╝nyadaki ya┼čam─▒n varl─▒─č─▒ suya ba─čl─▒d─▒r. G├╝ne┼č ─▒s─▒s─▒ suyu buharla┼čt─▒r─▒r; buharla┼čan su, damlac─▒klardan olu┼čan bulutlar halinde atmosferde k├╝melenir. Bu k├╝tleler yeterli bir b├╝y├╝kl├╝─če ula┼č─▒nca ya─čmur, dolu ya da kar halinde yery├╝z├╝ne iner ve ya┼čam─▒n s├╝rmesini sa─člar. Buna ya─č─▒┼č denir; suyun topra─ča i┼člemesi de bu s├╝re├žte olur. Bitkiler suyu topraktan so─čurur ve bunun belirli bir b├Âl├╝m├╝n├╝ terleme denen bir s├╝re├ž sonucunda tekrar atmosferde b─▒rak─▒r. Buharla┼čma, ya─č─▒┼č ve terleme su ├ževrimini olu┼čturur.

Ya─čan ya─čmur ve akan sular yery├╝z├╝n├╝ zaman i├žinde de─či┼čikli─če u─črat─▒r. Dev barajlar─▒n yard─▒m─▒yla suyun bir b├Âl├╝m├╝ denize d├Âk├╝lmeden ├Ânce tutulabilir. Bu yapay depolarda toplanan sudan yararlan─▒larak elektrik ├╝retimi i├žin kullan─▒lan su trib├╝nleri ├žal─▒┼čt─▒r─▒labilir, kasaba ve kentlerin su gereksinimi kar┼č─▒lanabilir.

G├╝ne┼č Sistemindeki di─čer 63 g├Âk cisminden hi├ž birinde ya┼čam─▒n temel ┼čart─▒ olan suyun bulunmad─▒─č─▒n─▒ biliyor muydunuz? Oysa yery├╝z├╝n├╝n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝ sularla kapl─▒d─▒r. Okyanuslar ve denizler D├╝nya y├╝zeyinin toplam d├Ârtte ├╝├ž├╝n├╝ meydana getirir. ├ľte yandan karalarda da say─▒s─▒z g├Âl ve nehir vard─▒r. Y├╝ksek da─člar─▒n zirvelerini kaplayan kar ise suyun donmu┼č halidir. D├╝nyadaki suyun ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ de g├Âky├╝z├╝ndedir; bulutlar─▒n her birinde binlerce, bazen milyonlarca ton su bulunur. Bu sular─▒n bir k─▒sm─▒ da zaman zaman damlalar halinde yere iner, yani ya─čmur olur. ┼×u an solumakta oldu─čunuz havan─▒n i├žinde de mutlaka belirli miktarda su buhar─▒ vard─▒r.

Ya─čmurlar, denizler, nehirler, akarsular, okyanuslar, muslu─ču a├žt─▒─č─▒n─▒zda akan i├žilebilir su! ─░nsanlar suyun varl─▒─č─▒na o kadar al─▒┼č─▒kt─▒rlar ki yery├╝z├╝n├╝n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n sularla kapl─▒ olmas─▒n─▒n ├Ânemini belki de hi├ž d├╝┼č├╝nmezler. Oysa su uzayda ger├žekten de ├žok nadir rastlanan bir bile┼čimdir. Bu nedenle bilinen b├╝t├╝n g├Âk cisimlerinin i├žinde yaln─▒zca D├╝nya’da suyun bulunuyor olmas─▒, ├╝stelik de bu sular─▒n i├žilebilir nitelikte olmas─▒ son derece ├Ânemli bir konudur. Susuz bir hayat─▒n var olabilmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Su, hayat─▒n temeli olmas─▒ i├žin ├Âzel olarak tasarlanm─▒┼č, her t├╝rl├╝ fiziksel ve kimyasal ├Âzelli─či ile hayat i├žin yarat─▒lm─▒┼č bir maddedir. Yery├╝z├╝ndeki milyonlarca ├že┼čit canl─▒ su sayesinde hayatlar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝r, ya┼čam i├žin gerekli olan dengeler de suyun varl─▒─č─▒ sayesinde devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ korur.

(Visited 1 times, 1 visits today)
Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

benzer konular

Leave a Comment